“Zouden deze lichamelijke fysieke klachten door mijn werk kunnen komen? Iedereen die in de WIA belandt, zou zich dat moeten afvragen. Je gaat fiks in inkomen achteruit”. Marian Schaapman directeur Bureau Beroepsziekten (BBZ) van de FNV verbaast zich over een wonderlijk fenomeen…
“Bouwvakkers vallen bij bosjes uit met fysieke klachten. Maar er kloppen bij ons veel meer cliënten aan vanuit FNV Bondgenoten dan FNV Bouw”.
Bureau Beroepsziekten maakt uit de cijfers op dat veel meer bouwmedewerkers in aanmerking kunnen komen voor schadeloosstelling. Dat dit niet gebeurt, schrijft de bevlogen directeur niet zomaar toe aan de stoere bouwcultuur. “Want mensen met schildersziekte (OPS, Organisch Psychosyndroom) kloppen wèl bij ons aan”.
Marian vermoedt dat bouwvakkers zich gewoon te weinig realiseren dat hun klachten duiden op een beroepsziekte. En dat je daar wat mee kunt. Al die gemiste kansen betreurt ze des te meer omdat BBZ tien jaar terug is opgericht door FNV Bondgenoten én FNV Bouw.
BBZ
Hoe gaat BBZ FNV te werk?
“Na een intake doen de deskundigen arbeid en gezondheid grondig onderzoek. Op basis van hun dossier beslissen we of een zaak is hard te maken. Vervolgens onderhandelen schaderegelaars met de verzekeraar over de schade. Komen ze er niet uit, dan gaat het naar een advocaat van FNV Bouw of een externe advocaat”.
Het oordeel van Marian Schaapman is objectief. Juist vanwege de hoge kwaliteit van de dossiers solliciteerde ze een jaar geleden als directeur bij Bureau Beroepsziekten. ”Ik werkte bij de Universiteit van Amsterdam bij een Instituut voor Arbeid en Recht toen we veertig dossiers van BBZ hebben doorgelicht op preventie van RSI en schildersziekte. Je buigt je dan over de ergste gevallen: mensen met een erkende beroepsziekte”.
“We keken wat er mis was gegaan in de preventie, sociaal medische begeleiding, arbobeleid en arbodiensten, bedrijfsartsen en het verdere medische circuit. Ik kan je verzekeren: van de BBZ dossiers raakte ik als buitenstaander zeer onder de indruk”.
PAPIEREN WERKELIJKHEID
Wat kwam er uit dat onderzoek?
“Dat er heel veel mis gaat in de sfeer van preventie. Vaak staat er niets op papier, maar ook als er wel een RI & E is, komt daar in de praktijk veelal niets van terecht”.
Eng die papieren werkelijkheid.
“Dat vond ik ook. De bedrijfsarts heeft absoluut niet de regie als mensen ziek worden door hun werk. Die komt pas in beeld lang na de huisarts en de bedrijfsarts neemt niet de regie maar begeleidt bij herintreden. Slechts een enkeling gaf bij RSI advies over de werkplek. Bij OPS-sers stelden ze vaak pas na jaren ellende de diagnose schildersziekte. Een enkele huisarts schreef in zijn dossier: schildersziekte? Maar die opmerking bereikte de bedrijfsarts niet”.
Hoe gespecialiseerd ook, doorgaans komt de bedrijfsarts veel te laat op het idee dat een klacht met het werk te maken kan hebben. De goede niet te na gesproken, komen ze amper op de werkplek. Als ze al adviezen geven blijken die te algemeen. Vervolgens zet een werkgever met goede bedoelingen iemand op een andere verkeerde plek. Een bedrijfsarts moet aangeven welk ander werk en controleren of dat geschikt blijkt”, zegt Marian hoofdschuddend.
Wat is jouw beeld van bedrijfsartsen?
“Wisselend. Sommigen leggen zich erbij neer dat er alleen geld is om verzuimbegeleiding te doen. Je hebt ook een categorie die dat niet pikt. En alles ertussen”.
Jouw tip voor preventiemedewerkers zou zijn: organiseer locatie bezoeken voor de bedrijfsarts?
“Absoluut. Iedereen die bij arbo is betrokken moet regelmatig op de werkvloer komen. Ga ook met zo’n nuttig hulpmiddel als arbocatalogi echt aan de slag. Zet het op de agenda, check of wat erin staat echt wordt toegepast. Zet bij je plan van aanpak termijnen. Na een jaar ga je kijken wat er is gerealiseerd.”
WERKGEVER VERANTWOORDELIJK
Men zegt wel: Je wilde toch zelf schilder worden, je kent de risico’s.
Het vriendelijke gezicht van Schaapman verandert ineens in streng en zeer beslist: “De werkgever moet, op basis van de wet, voorkomen dat een werknemer schade oploopt in gezondheid door het werk. Er zijn echt aanwijzingen dat OPS komt door oplosmiddelen. Bewezen is dat door stopzetten van de blootstelling het progressieve karakter van zo’n ziektebeeld stopt. Er is een vervangingsplicht voor niet oplosmiddelen houdende verf. Bij uitzonderingen zoals in de scheepsbouw moet de werkgever als eindverantwoordelijke arbeidsomstandigheden voor voldoende ventilatie zorgen. Zelfde geldt voor een bouwplaats waar materiaal de steiger op moet. Zijn er geen liften dan is dat een fout van de werkgever”.
TIEN JAAR BBZ
Ter ere van het 10 jarig bestaan zal er in het najaar een boekje uitkomen waarin terug gekeken wordt en vooruitgeblikt wordt naar de toekomst met onder andere cliënten, de juridische en medische adviseurs. Door de informatie en verhalen van cliënten in dit boekje hoopt BBZ dat iemand in de bouw misschien denkt: ‘Hé, die heup- knie- of rugklacht lijkt op wat ik heb’.
” We stimuleren bewustwording en zetten BBZ beter op de kaart. De juridische adviseur vertelt over onze bijdrage aan de jurisprudentie. In meer dan veertig procent van onze zaken gaan we naar de rechter. Doordat wij gebundeld met meerdere bonden optreden maak je massa. Verzekeraars weten inmiddels: BBZ stopt niet. Dat doen we alleen als we weten dat we bij de rechter niets kunnen”.
ZORGZAAM
Wat viel je op toen je binnenkwam bij Bureau Beroepsziekten en bij de FNV?
“Leuke vraag. Ik voelde me meteen heel erg thuis vanwege de combinatie van enorme betrokkenheid bij cliënten en een professionele houding. Er heerst hier een zorgzame cultuur. Het team is heel divers ook qua leeftijd”.
“Een moeilijk geval wordt in een dossiervergadering nooit zomaar terzijde geschoven. Altijd wel zegt er iemand: ‘ kunnen we niet dit of dat?’ We willen alles geprobeerd hebben. In onze democratische interdisciplinaire werkwijze telt elke stem. Als je goed naar elkaar luistert, betekent kennis delen echt kennis vermenigvuldigen”.
“Ik kom in de vakbond een hoop leuke eigenwijze mensen tegen met het hart op de goede plaats. Hun eigenwijsheid botst soms, ook tussen bonden of met de vakcentrale, maar als het er echt om gaat sluiten de gelederen zich. Heel anders dan bij universitaire solisten gaat het hier echt om teamwerk,” aldus Marian Schaapman.
VERZEKERING TEGEN BEROEPSZIEKTE
“In de toekomst willen we nog meer mensen nog beter helpen en sterker inzetten op preventie. Samen met bonden gaan we nog meer campagnes voeren over risico’s. Denk bij de bouw aan fysieke belasting of lawaaidoofheid. Tegelijk wijzen we erop dat je voor beroepsziekten schadevergoeding kunt krijgen. Ook koppelen we terug naar de bonden wat er misgaat bij preventie. We komen nog te weinig toe aan kennisoverdracht op preventiemensen”.
Wat kwam uit het platform bij jullie tienjarig bestaan?
” Daarbij keken we vooruit. Moeten we geen collectiever compensatiestelsel optuigen? Dan kun je wat makkelijker aan je rechten komen. Nu is elke zaak een individuele rechtszaak”.
Moet een zzp’ er met een beroepsziekte daar ook onder vallen?
“Die valt tragisch genoeg bij zoiets niet onder de verantwoordelijkheid van de werkgever. Ik schrijf die vraag op, over een eerste plan moet nog met alle partners en bonden worden gesproken”.
WIE BETAALT BEPAALT
Wordt er sinds de crisis meer gedanst naar de pijpen van de werkgever?
“Wie betaalt bepaalt. Als een arbodienst of bedrijfsarts zich bijzonder kritisch opstelt neemt die werkgever op een gegeven moment een nieuwe. Daar worstelen individuele artsen soms mee. Uit de veertig dossiers die ik bestudeerde, komt geen plaatje naar voren van de bedrijfsarts als hulpverlener van de werknemer”.
Vind je het begrijpelijk dat werknemers niet het achterste van hun tong laten zien aan de bedrijfsarts?
“Zeker, al zal de arts me dat niet in dank afnemen. De vakcentrale bepleit niet voor niets een onafhankelijke werknemersarts. Veel ellende kan voorkomen worden als mensen nog een paar weken of maanden langer thuis worden gelaten. Als je al wilt re-integreren biedt dan aangepast werk aan of hulpmiddelen. Ik weet ook wel dat het niet makkelijk is gezien de werkdruk, maar re-integreren in werk dat iemand eigenlijk nog niet aan kan, is contraproductief voor iedereen.”
“Commerciële bureaus beginnen niet aan zaken die moeilijk zijn hard te maken”, verzekert Marian Schaapman. “Wie een beroepsziekte opliep, stond vroeger echt in de kou. Met ons Bureau Beroepsziekten voorziet de FNV echt in een leemte. “
Mirjam Elias
