Directeur Roel Kranenborg werkte zelf jarenlang op het dak. “Ik was het zat dat kwartsstof”. Bij You Tube stuitte hij op een Australische demonstratie van de dakpanknipper die hij nu zelf verkoopt.

 “Het is even wennen, maar elke dakdekker reageert heel positief: eindelijk een alternatief!” Zowel betonnen- als kleidakpannen knip je moeiteloos in tweeën precies op de lijn”.

Arboconsulent Jan Laemers, oud directeur Bouw Arbeidsinspectie promoot als jurylid van de Arboprijs de dakpanknipper met passie.

“Blootstelling aan kwarts bij dakdekkers is heel moeilijk te voorkomen omdat je afzuigapparatuur moeilijk op het dak kunt meeslepen.

“Bij de knipper komt amper kwartstof vrij en kleine stukjes afval belanden in de opvangbak:  dé oplossing”.

HARDE CIJFERS
Dakdekkers doen er goed aan hun directie te interesseren voor deze even simpele als geniale vinding. Laemers komt met schrikbarend harde cijfers: “In Nederland vallen zo’n drieënhalf duizend doden per jaar door veiligheid en gezondheid bij arbeid, 47.000 gezonde jaren gaan verloren”.

Dat dakdekkers van het dak kunnen vallen is niet het allergrootste risico. “Dankzij een onderzoeksopdracht van de FNV weten we dat kanker en andere aandoeningen aan luchtwegen veel vaker voorkomen. Als je er niet aan dood gaat, leef je wel ellendiger”.

SLUIPMOORDENAAR
“Kwartsstof is een sluipmoordenaar die longweefsel langzaam maar zeker aantast. Je hoestende en kortademige collega is al gestopt, als de onomkeerbare ziekte zich openbaart.
Stoflongen hou je, je hart komt zuurstof te kort, uiteindelijk kan het ontaarden in longkanker”.
“Onderzoek door Stichting Arbouw leerde dat op 100 werknemers zeventig procent silicone voorkomt en dertig procent aandoeningen aan longvlies. Zeventig procent van de bedrijven neemt onvoldoende maatregelen.

Zagen van dakpannen is het ergste. Meer dan negentig procent doet niets aan het voorkomen van silicone. De Arbeidsinspectie geeft toe dat je die apparatuur niet kunt meeslepen op het dak”. 

DE OPLOSSING
Uit TNO onderzoek blijkt: de MAC waarde voor kwarts is 0.075 mil per kubieke meter. Bij zagen en slijpen ga je daar tweehonderd keer overheen. Bij de dakpanknipper komen we op 0.005: Niks dus.

Een medewerker van Kranenborg slijpt nog geen halve minuut en produceert dan al een enorme stofwolk. Daarna pakt hij de dakpanknipper, zet een streepje, knip: de dakpan gaat in tweeën onder daverend applaus.

 

“Toen ik als timmerman een dubbele hernia kreeg, lag ik thuis te piekeren: ‘Wat heb ik al die tijd verkeerd gedaan? Waaraan ergerde ik me het meest? Het antwoord was: deuren in hangen. Dat kan het bekken en de rug erg belasten”.

MAL
Willy Wortel Ringhs had nu alle tijd en dacht een mal uit die op de onderste scharnierhelft – de pen – geklemd kan worden.

Door de trechtervorm hoeft de bovenste scharnierhelft niet meer exact boven de onderste helft te hangen. Het in hangen van een deur wordt gemakkelijker en lichter.

“Aangezien wij langer gaan werken kan deze uitvinding letsel in behoorlijke mate voorkomen.

Een taak waar je normaal twee man voor nodig hebt, kan nu gedaan worden door één werknemer zonder kans op rugklachten. ”

ARBOUW
Jan Warning, directeur Arbouw, het kennisinstituut arbeidsomstandigheden in de bouwnijverheid, is jurylid FNV Bouw arboprijs voor de scharniergeleider: “Een heel handig hulpmiddel voor bouwvakkers en schilders. Een aanwinst voor de bedrijfstak die past bij onze campagne voor vermindering van de lichamelijke belasting in de bouw”.

Zijn er timmerlieden in de zaal?  Twee gepensioneerden melden zich. De een weet na 45 jaar:  “Hele zware deuren in het scharnier hangen is echt martelen”. De ander:”Meestal doe je het alleen ook nog, want met twee is te duur”.

Toch is hun rug nog goed. “Maar wij werden we niet zo opgejaagd. Nu alles steeds sneller moet, krijg je het ook eerder aan je rug”.

Andre Ringhs legt uit: ”Die aan de bovenkant heet een inhang en dit een bladscharnier. Vooral bij opdekdeuren kun je je vingers er niet tussen krijgen.

Na een proef op de som constateren zijn collega’s: ”Geweldig, subliem idee. Ik had het zelf wel willen bedenken”.

PAGO’S
“Uw stem is duidelijk” incasseert Warning meteen. Waarom hij  graag wil dat deze vinding de prijs wint?
“Met die deur, dat kozijn of raam moet je met bovenarm of schouder manoeuvreren wil het goed hangen.

Dankzij PAGO’s kon Arbouw de klachten van uitvoerders vergelijken met timmerlieden en kozijnenmonteurs. Zij springen er echt uit. Meer dan tien procent meer klachten aan schouder, en over rug en bovenarm het dubbele. Deze mal komt als geroepen”.

 

 

“Ik stuurde een mailje naar FNV Bouw met een handige tip voor andere schilders. Tot mijn verbazing vroegen ze of ik wilde meedingen naar de Arboprijs”. De jongste en laconiekste Willy Wortel,  Huub Dekkers werkzaam bij Smeenk in Haarlem, bedacht de verfkwasthouder.

KITKOKER
“Werkend op een ladder moest ik me aan een goot vasthouden om achter de regenpijp te kunnen. Waar liet ik nou die kwast?

Op moeilijke plekken moet je klimwerk doen, jezelf, je strijkvat en je kwast vasthouden. “Geërgerd zocht ik bij het afval. Ik zag een lege kitkoker, pakte mijn rolletje tape en hatsiekadee klaar was Kees”.

“De tweede kwast in de lege kitkoker, eventueel gevuld met wat water, beperkt de risico’s en ik werk prettiger”.

“Er komt geen vuil in de kwast en hij droogt minder snel uit”. Huub hoopt dat veel collega’s er ook hun voordeel mee doen.

SP Kamerlid Paul Ulenbelt liet zich graag strikken om deze uitvinding te verdedigen. “Elke schilder kan dit maken, de sympathie straalt ervan af zo eenvoudig, eerlijk en nuttig”.

“Toen ik Huub zag zei hij: ’Ik heb die prijs niet nodig, het is al uitontwikkeld. Ik zeg: ’Het is de bedoeling dat het verder wordt ontwikkeld’.

ERGONOMISCHE VERNIEUWING
‘Oké’, beloofde Huub. ‘Ik stuur je een ergonomische vernieuwing van de verfkwasthouder ”.

Die tekening laat Ulenbelt zien: “In plaats van plakband een keurig klemmetje om de pot. Verbetering nummer twee: een ergonomische handgreep voor het handvat van de verfpot”.

“Huub brengt hiermee een ergonomische vernieuwing in het schildersvak tot stand waar veel schilders mee geholpen zullen zijn,”aldus Ulenbelt terwijl Huub het zich gemakkelijk heeft gemaakt op de grond”.

 

“Platen zijn zwaar en meestal zo groot, dat je ze met twee handen moet dragen. Je tilt boven je macht en hebt weinig zicht. Vooral op de steiger erg gevaarlijk. Met mijn verstelbare plaatdrager hoef je niet door je knieën om een plaat op te beuren. Je draagt makkelijker, comfortabeler en je spaart rug, nek en knieën” aldus de trotse uitvinder Rines Hagen.
 
SPEERPUNT

“Je van het. Zelfs professoren krijgen een plaat makkelijk weggesjouwd”, beaamt professor beroepsziekten Monique Frings-Dresen.

Ze voegt de daad bij het woord en wandelt nonchalant weg met een forse plaat. 

“Arbo speerpunt dit jaar is lichter werken in de bouw en daar past de uitvinding van Rines Hagen perfect in. Veel lichte lasten en wat minder zwaardere, hebben samen behoorlijk impact op ons lichaam”.

“23 kilo onder ideale omstandigheden is het maximale dat 1 persoon mag tillen. Maar we weten allemaal hoe weerbarstig de praktijk is”.

“Bij bouwwerkzaamheden komen duizend keer per dag buigingen voor. Meer dan de helft van de bouwvakkers heeft regelmatig rugklachten die soms meer dan drie maanden duren”.

“Hoe grijzer het haar, hoe dunner de kraakbeendikte bij de tussenschijven en dus de kans op rugklachten”.  

SIMPEL
 ”Als je iets rechtop staand verplaatst komt er 50 kilogram op de tussenwervelschijven. Met een buiging is het driehonderd kilo”.

“Rines heeft na jaren ervaring in de bouw een zeer vernuftig hulpmiddel bedacht”, aldus Frings-Dresen terwijl diens vrouw begint te stralen.

“Grote deuren, ramen en platen kun je eenvoudig verplaatsen zonder ingewikkelde rug- en beenhoudingen.Voor een tientje aan materiaal kun je zijn plaatdrager al bemachtigen”.

“Het moet meteen worden toegevoegd aan de arbocatalogi: Simpeler kun je het niet maken”. 

 

Een collega scheurde zijn enkelband toen de bekende wiebelende balk naar een nieuwbouwwoning kantelde. Twee maanden was hij uitgeschakeld. Hoog op zijn kraan zat machinist Gerard de Weerd daarna te zinnen op een oplossing.

Vijfenveertig jaar werkt Gerard al in de bouw, we maken een ingrijpende technologische revolutie mee. Is er dan geen alternatief te bedenken voor die balk waardoor de deur ook niet dicht kan?

Het werd een open hellingrooster dat je ook kunt gebruiken om een container in te laden. “Iedereen is er gek op”. 

PROTOTYPE
Rob Muller directeur van Muller bouwbedrijf in Oss waar Gerard de Weerd al 22 jaar kraanmachinist is:”Zijn prototype is op onze bouwplaats volop in gebruik. Mijn collega’s zijn onder de indruk van dit simpele idee. Het bouwbedrijf naast onze bouw kwam zelfs informeren waar het hellingrooster te koop is!”

Bij nieuwbouw begint het metselen altijd onder peil waardoor er een opstap moet zijn bij de voor- en achterdeur. Vandaar die balk of een plaat. Maar dat wordt vuil en glad.

Viezigheid valt door het hellingrooster, vocht ook. Je verstapt je niet meer, er glijden geen kruiwagens af. Het is lekker breed en veilig.

DRIE-EENHEID
Arbodeskundige Josje Salentijn, voorheen werkzaam bij de Arbeidsinspectie, is verrukt van het hellingrooster. Als jurylid loopt de hartelijke Brabantse wervend door de zaal: ‘Stem op Gerard’.

“De drie-eenheid van gezond en veilig werken, arbeidsvoorwaarden, arbeidomstandigheden en – verhoudingen zie je terug in het hellingrooster van Gerard de Weerd”, legt ze de zaal even later uit.

1. Arbeidsvoorwaarden: “Ik voorspel dat er meer en meer over arbeidsomstandigheden in het afsprakenboekje komt. Gerard de Weerd is bijna zijn hele werkende leven lid van FNV Bouw, zonder leden geen power en geen afspraken”.

2. Arbeidsomstandigheden: “Ik heb de rekenmethode van risico is blootstelling maal effect, maal waarschijnlijkheid even doorgerekend”.

“Blootstelling gaf ik een 6. Want het is dagelijks mogelijk tijdens werkuren.
Effect krijgt een 3 want je kunt werkongeschikt worden.
Bij waarschijnlijkheid kan een 10 verwacht worden.
Totaal: 180 punten”.

EEN MUST
“Het risico: vierhonderd mensen betreden een nieuwbouwproject. Vierhonderd kansen op uitglijden, misstappen op het beroemde balkje. Zes weken uit de roulatie kost de aannemer veel geld ook omdat een ander moet worden ingehuurd”.

“Deze simpele, goedkope oplossing valt in het niet bij die kosten. Risico verminderen betekent: het hellingrooster wordt must”.

3. Arbeidsverhoudingen: “Het is eenvoudig en kost – afhankelijk van de maat – tussen de 40 en honderd euro. Het is multi toepasbaar, zelf bedacht en ontwikkeld. Ook belangrijk: loodgieter, schilder en bouwvakker kunnen er allemaal gebruik van maken”.

“Het hellingrooster is al in productie. Gerard de Weerd hoopt zijn idee verder te verbeteren: galvaniseren in plaats van poedercoaten en een slimme oplossing tegen stelen”.

Op een dak zijn ook schaduwplekken en afhankelijk van de wind is het op de ene plek koeler dan op de andere. Je kunt beginnen in de schaduw en er ook in eindigen. 

De gezondheidsraad constateerde alweer 3 jaar geleden een toename van huidkanker bij mensen die in hun werk blootstaan aan uv stralen van de zon.  Het verband tussen zonnestralen en huidkanker is als tussen roken en longkanker.

Op een werkplek waar het permanent 40 graden is kun je met persoonlijke
beschermingsmiddelen als lange mouwen of een pet met nekflap, goede werkplannig
en mensen die goed in hun vel zitten met petjes en goede onder- en bovenkleding al veel bereiken.

Simpel is een vest dat je in het water dompelt je wringt het uit en trekt het aan dat geeft verkoeling. 
Er is een systeem met 2 ventilatoren en oplaadbare batterijen. Het zuigt lucht aan via boord en
de mouwen die het transpiratievocht afvoeren.  In het meest geavanceerde lopen leidingen
met ijswater dat wordt rondgepompt. ”Maar je moet altijd door die macho cultuur heen”zegt Ad Wemmenhove van Adaptherm, specialist in klimaatproblematiek bij de start van de campagne werken in de hitte van SBD.  Een goed geconditioneerd lichaam kan beter tegen hitte. Leeftijd kan ook een rol spelen. 

Bij 40 graden kun je het werk stil leggen. Lichaamstemperatuur is heel persoonlijk. Soms belt een dakdekker naar kantoor:’Ik ga hier  kapot.’ Zegt die baas:’Hoe kom je erbij? het is helemaal niet heet’.

Maar de werkgever zou voor alternatief werk moeten zorgen en inzien dat de een met 25 graden omvalt en de ander met 40.  Als er geen schaduwplek meer is te vinden en je tempertauur stijgt boven de 38 graden moet je stoppen. Soms heeft een voorman een zwart gelooide nek na al die jaren. Maar jonkies vallen gewoon flauw. Je moet weten wie je voor je hebt.

Voer een tropenrooster in en werk niet op het heetste moment van de dag.

“Hou de weerberichten bij”adviseert Ad Verhoeven, arbovoorlichter van SBD. “Als je weet dat het morgen warm kan worden zorg dat je kan is gevuld. Neem een shirt met lange mouwen mee. Drink water, geen koffie, thee of zoete dranken en geen hele emmers, drink voor je dorst krijgt en pomp je lijf de avond ervoor niet vol met alcohol”.

Ad Wemmenhove van Adaptherm:”Uit een onderzoek door Nasa bleek dat wanneer mensen in 35 graden werken ze gedurende een uur 60 fouten maken waarvan ze zich niet bewust zijn. Dat moet je niet hebben als dakdekker of bouwvakker. Dan is het lichaam meer fysiek bezig en het denken is dan even minder”.

Je hebt voormannen die zien hoe een jonkie in bloot bovenlijf een sterke gelijkenis begint te vertonen met een gekookte garnaal. Toch waarschuwt hij hem niet. “Moet ie zelf weten’. En als het om je eigen zoon ging? ‘Ja dan wel.’

Wie zwaar onder de blaren is gekomen, raakt vaak verloren voor de bouwsector.

Ad Wemmenhove: “Als je weet hoeveel fouten mensen maken bij zoveel graden is het ook in het belang van werkgevers om hier rekening mee te houden. De mens kan grote temperatuurverschillen aan van min vijftig tot plus honderd maar de lichaamstemperatuur moet rond de 37 blijven anders zijn de gevolgen niet te overzien.

Hittestress is iets persoonlijks en heeft ook met luchtvochtigheid en windsnelheid te maken dus die 40 graden die de arbeidsinspectie hanteert is te algemeen. Je voelt zelf of je draaierig wordt”. 

De werkgever hoort te zorgen voor zonnebrandcreme dat je beschermt tegen UV stralen.

Dakdekkers kunnen bij de SBD een koelboxmeeting aanvragen. Dan krijgen ze informatie over UV straling en de risico’s. De arabovoorlichters nemen persoonlijke beschermingsmiddelen mee als blauwe manchetten die je in het water dompelt zodat je langer koel kunt blijven. Of een petje met een flapje erachter, shawltjes. 

“Op de safety and fashion at workbeurs in de Ahoy was alleen nog werkkleding. “Alsof de kou nog steeds het grootste probleem is in Nederland” luidt het commentaar van Jos van der Borgt van de SBD.

De arbocatalogus tentoonstellingsbedrijven kwam 1 april online na een klik met de muis door landelijk projectleider John Broere van de arbeidsinspectie die bedrijven inspecteert en arbocatalogus  toetst.

De arbocatalogus tentoonstellingsbedrijven kwam tot stand op basis van input van alle betrokkenen.

Tijdens  bedrijfsbezoeken sprak Josje Salentijn met werkgevers, werknemers en preventiemedewerkers of arbo coördinatoren.

De branche van 2000 werknemers in 200 bedrijven wekte ook haar enthousiasme: “Ik kwam in een timmerwerkplaats waar ze kunnen frezen, fineren en de prachtigste dingen ontwerpen en maken. 
Een complete metaalwerkplaats waar gelast kon worden, soms maken ze de meest fraaie banners. 

Maar ik zag ook hoe ze tapijttegels reinigen die van de beurs terugkomen.  Een legger van tapijttegels kan nu in de catalogus zoeken naar oplossingen voor die ongemakkelijke werkhoudingen zoals met een zogenaamde rolondersteuner voor knielend werk ”, aldus Josje Salentijn van Salentijn Consult. 

Bij de lancering van de arbocatalogus noemde Salentijn drie peilers van de dienstverlening bij beurzen en tentoonstellingen: “Organiseren, faciliteren en accommoderen. 

Er zijn heel grote bedrijven, kleine, internationaal  of landelijk opererende, full service, specialist op een onderdeel, werkend op locatie.  Zo creatief als de tentoonstellingsbedrijven moeten zijn voor hun klanten, zo veel creativiteit bestaat er ook al in oplossingen voor gezond werk”.

“De arbocatalogus is als een Wehkampgids met inventieve oplossingen voor gezonde arbeidsomstandigheden”, vervolgt Josje Salentijn. “Nu er al zo’n 150 af zijn, merk je het effect: de industrie begint meer aan te bieden.

Voor stratenmakers zijn er al oplossingen, het zou mooi zijn als er ook een apparaatje kwam waarmee je snel en goed tegels legt.

Voor een groot congres 500 stoelen uitzetten vindt de arbodeskundige ook niet niks. “Eerst moeten al die stoelen op karretjes, dan worden ze geplaatst, daarna worden ze weer losgewrikt”.

Wie op de site van de arbocatalogus naar tillen gaat, ziet al snel mogelijke oplossingen. Die kun je uitprinten en bespreken: waarom hebben wij niet zo’n handig elektrisch karretje of zo’n heftafel om dingen makkelijk op hoogte te brengen?

Salentijn: ”Want laag bij de grond werken of boven de macht, is heel belastend. Waarom elke keer bukken, iets optillen en het dan weer hoog wegzetten in het magazijn? Waarom  wordt er niet meer gebruik gemaakt van slimme tilhulpen?”

Op den duur betaalt de investering zichzelf terug. “Soms kun je met een handig elektrisch karretje veel meer stoelen tegelijk vervoeren en je belast mensen minder.Als mensen uitvallen door lage rugklachten moet je vervanging zoeken en je hebt de kosten van een zieke werknemer. Hoe meer je in deze branche doet aan preventie, des te beter”.

Bedoeling is – Josje Salentijn kan het niet genoeg benadrukken –dat zowel werkgevers als werknemers de arbocatalogus gebruiken.

 

“Bij zwaar tillen zie je eerst een risico beschrijving dan de aanpak.

De oplossing past op een  A 4 tje die print je uit om te bespreken. En dan natuurlijk aan te schaffen en toe te passen”.

De arbocatalogus is gemaakt met een projectgroep van sociale partners. “We hadden echt wat aan hun opmerkingen”, aldus Josje die op haar beurt werd geholpen door een tekstschrijver die waakte voor de toegankelijkheid. 

“Omdat ik op zoveel verschillende plekken kom weet ik wat er al is verzonnen en ik ga ook naar arbobeurzen. 

“Josje Salentijn komt uit de HRM hoek en werkte 15 jaar bij de arbeidsinspectie vooral in de industrie.
Zeven jaar geleden begon ze voor zichzelf als arbodeskundige en OR/VGWM-trainer.  “De branche vroeg me om hun risico inventarisatie en evaluatie te beoordelen en een up date te maken. Van het een kwam het ander”. 

Op 1 april was de branche RI&E (Risico Inventarisatie en Evaluatie) voor tentoonstellingsbedrijven klaar.
Je kunt in ongeveer 130 vragen antwoord geven op risico’s, er rolt meteen een plan van aanpak uit. Heb je op 50 vragen nee ingevuld dan komen er 50 items waar je iets aan moet doen. In de arbocatalogus vind je dan de maatregelen die je kunt treffen.

Is er sprake van langdurig staan? Het antwoord is ja. Dan volgt de vraag ‘Heeft u maatregelen genomen om langdurig staan te voorkomen?’ Is het antwoord nee dan komt in een plan van aanpak dat je er wat aan moet doen  met korte maatregelen. In de arbocatalogus vind je veel uitgebreider  wat”.

De sociale partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud van dit oplossingenboek dat wordt getoetst door de arbeidsinspectie.

“Straks bekijkt de projectgroep weer welke nieuwe uitvindingen er op de markt zijn gekomen.
Zodra er een tapijtlegmachientje is, voeren we dat in bij de oplossingen inclusief de leveranciers.  De site blijft een dynamisch geheel”.

De arbocatalogus is nog niet af. “Alle onderwerpen rond fysieke belasting staan er nu op. Tillen, dragen,  langdurig staan en repeterende handelingen maar ook de risico’s rond houtstof.Dat wordt nog uitgebreid met machineveiligheid en oplosmiddelhoudende stoffen, zoals lijm en verfstoffen.

 

De startkeus voor fysieke belasting en ongunstige werkhoudingen lag voor de hand want dat speelt enorm. “Ik zag een dame bij een verhuurbedrijf de hele dag tafelbladen van twintig kilo poetsen en in het schap leggen. Ook boven haar macht.

Elke keer plastic stoeltjes op een tafel zetten en afzemen, koelkasten uitpoetsen in een ongunstige repeterende werkhouding is erg belastend”.

Werkdruk wordt nog aangepakt. “Wie in deze branche werkt, leidt een half zeemansbestaan.
Je werkt in het weekend, vaak ’s avonds, ‘s nachts en in het buitenland. Werk- en rusttijden komen er straks ook bij.

Weken van zestig uur zwaar werk eisen een bepaalde rustperiode zodat je lichaam kan herstellen.

Ik begreep uit mijn rondgang dat werknemers boven de dertig  er vaak mee kappen. Er is te weinig tijd voor vrouw en kinderen en voor voetbal op zaterdag ben je nooit op tijd.

Ze zullen in deze branche na moeten denken over hersteltijd van dit werk. Hoe kan dat ook op de lange duur aantrekkelijk blijven?

In Italië gaat de beursvloer om 12 uur ‘s nachts dicht en ‘s morgens om zes uur weer open. Hier in Nederland kun je de hele nacht doorhalen. Natuurlijk zijn er de luwe zomerperiodes maar in piektijden is het buffelen. 

We hebben een kort lijstje met vragen over werkdruk ingezet om aan werknemers voor te leggen en om te beoordelen of er meer gedaan moet worden aan het  werkplezier .

Veel medewerkers in de tentoonstellingsbedrijven werken in de buitendienst ook op locatie met mensen in dienst van het beursgebouw en collega bedrijven. Er is dus ook een risico inventarisatie voor werken op locatie.

Ontwikkelen doen we het liefst samen, zo creëren we echt een instrument in stijl van de branche: Organiseren, faciliteren en accommoderen!